Instytut Holispace · Zdrowie · Psychosomatytka
Istnieje kategoria bólu, która nie odpowiada na standardowe leczenie. Kolejne leki przeciwbólowe nie dają efektu. Albo ból wraca, albo przemieszcza się i dotyczą każdej części ciała: ból głowy, ból kolana, ból kręgosłupa, ból barku. Być może dołącza do niego długotrwałe przemęczenie. W gabinecie fizjoterapeuty i ortopedy ten obraz kliniczny jest dobrze znany. Coraz częściej wskazuje na psychosomatykę — dziedzinę, z którą pracujemy w Holispace od kilku lat.
Czym są objawy psychosomatyczne?
Psychosomatyka bada związek między stanem psychicznym a funkcjonowaniem ciała. Termin pochodzi od greckich słów: psyche (umysł) i soma (ciało). Objaw psychosomatyczny to dolegliwość fizyczna nasilana przez stres, emocje lub nieuświadomione napięcia psychiczne. Ból jest prawdziwy, tkanki są napięte, mięśnie bolesne, ruchy ograniczone. Jednak jego przyczyna nie leży wyłącznie w uszkodzeniu strukturalnym. Leży w tym, co dzieje się w układzie nerwowym, hormonalnym i emocjonalnym pacjenta. Jest sposób, aby odróżnić oba stany u pacjenta i zweryfikować przyczynę bólu. Doczytaj do końca.
Jak przewlekły stres psychiczny zapisuje się w mięśniach i powięzi?
W obliczu stresu organizm aktywuje oś podwzgórze – przysadka – nadnercza (HPA). Uwalniany kortyzol i adrenalina napinają mięśnie i spłycają oddech. To ewolucyjna reakcja — przygotowanie ciała do walki lub ucieczki. Problem pojawia się, gdy ten stan trwa tygodniami lub miesiącami. Mięśnie pozostają chronicznie napięte, a krążenie w przeciążonych partiach ciała jest upośledzone. Powięź — tkanka łączna otaczająca mięśnie i narządy — traci elastyczność i staje się bolesna. Ból jest stały, choć RTG i MRI nie wykazują żadnej patologii strukturalnej.
Ból pleców, napięcie karku i szczęki — najczęstsze strefy somatyzacji
Szyja i kark — napięcie mięśni od stresu
Chroniczne napięcie mięśnia czworobocznego i dźwigacza łopatki to jeden z najczęstszych objawów przeciążenia psychicznego. Towarzyszą mu bóle głowy napięciowe, zawroty głowy i ograniczona rotacja szyi.Stawy skroniowo-żuchwowe — bruksizm i ból szczęki
Bruksizm to mimowolne zaciskanie lub zgrzytanie zębami, pojawiające się najczęściej w czasie stresu lub podczas snu. Prowadzi do bólu żuchwy i skroni, szumów usznych, a z czasem do przewlekłych bólów głowy i karku.Kręgosłup piersiowy — zamknięta klatka piersiowa
Bóle między łopatkami i trudności z głębokim oddechem są typowe dla osób przeciążonych emocjonalnie. To obraz obronnej postawy ciała, które — mówiąc językiem somatycznym — zamknęło się na świat.Kręgosłup lędźwiowy — ból dolnych pleców od napięcia emocjonalnego
Przewlekły ból dolnego odcinka kręgosłupa bardzo często ma silny komponent napięciowo-emocjonalny. Badania kliniczne wskazują stres jako istotny czynnik ryzyka nawrotu bólu lędźwiowego, niezależnie od wyników badań obrazowych.Przepona i trzewia — narządy wewnętrzne wrażliwe na emocje
Napięcie przepony zaburza oddychanie i pracę narządów wewnętrznych. Związek między stresem a zespołem jelita nadwrażliwego jest dziś dobrze udokumentowany w literaturze naukowej.Ciekawostka naukowa: centralna sensytyzacja — gdy układ nerwowy uczy się bólu
Badacze z Harvardu i Massachusetts General Hospital opisali zjawisko zwane centralną sensytyzacją. To stan, w którym układ nerwowy staje się nadwrażliwy na bodźce bólowe po długotrwałym stresie lub urazie emocjonalnym. Próg bólu obniża się — bodziec normalnie neutralny wywołuje silną reakcję.
Centralną sensytyzację obserwuje się w fibromialgii, przewlekłym bólu głowy i bólu kręgosłupa opornym na leczenie. Co istotne — odpowiada na nią dobrze ukierunkowana fizjoterapia manualna łącząca pracę z tkanką i reedukację układu nerwowego.
Jak rozpoznać, że ból pleców lub karku ma podłoże psychosomatyczne?
Nie istnieje jeden test potwierdzający somatyzację. Jest to proces kliniczny oparty na obserwacji i wykluczaniu. Kilka sygnałów, które powinny zwrócić uwagę specjalisty:
- Ból nasila się wyraźnie w sytuacjach stresowych i ustępuje w czasie urlopu lub odpoczynku.
- Badania obrazowe RTG i MRI nie wykazują zmian odpowiadających nasileniu objawów.
- Standardowe leczenie farmakologiczne i fizykalne przynosi ulgę jedynie tymczasową.
- Dolegliwości wędrują: dziś kark, za tydzień lędźwie, potem pojawia się zgaga lub bóle głowy.
- Towarzyszą im chroniczne zmęczenie, zaburzenia snu i trudności z koncentracją.
Fizjoterapia i konsultacja ortopedyczna
Jak leczymy objawy psychosomatyczne w Holispace? Praca z ciałem jest kluczem — i to właśnie odróżnia podejście holistyczne od czysto farmakologicznego. Fizjoterapia manualna pozwala uwolnić napięcia zgromadzone głęboko w mięśniach i powięzi. Terapia punktów spustowych i praca z tkanką miękką przywracają prawidłowy przepływ krwi i normalizują napięcie mięśniowe.
Po pierwsze diagnoza w gabinecie lekarza. Lekarz ortopeda ocenia, czy dolegliwości mają przyczynę strukturalną, nawet jeśli pacjent podaje ból w kolanie czy kręgosłupie. Jeśli obraz kliniczny wskazuje na komponent emocjonalny, fizjoterapeuta prowadzi terapię ukierunkowaną na uwolnienie napięć somatycznych i reedukację układu nerwowego. Mogą to być delikatne ruchy osteopatyczne, masaż, terapia manualna. Może także lekarz zaproponować czasowo włączenie farmakoterapii.
Źródła naukowe i odniesienia:
- Lumley, M.A. i wsp. (2011). Pain and emotion: A biopsychosocial review of recent research. Journal of Clinical Psychology, 67(9), 942-968. Przeglad badan potwierdzajacy zwiazek chronicznego bolu z regulacja emocji i stresem.
- Woolf, C.J. (2011). Central sensitization: Implications for the diagnosis and treatment of pain. Pain, 152(3 Suppl), S2-15. Definicja centralnego uwrażliwienia jako mechanizmu przewlekłych zespołów bólowych.
- Apkarian, A.V. i wsp. (2004). Chronic back pain is associated with decreased prefrontal and thalamic gray matter density. Journal of Neuroscience, 24(46), 10410-10415. Strukturalne zmiany w mózgu u osób z przewlekłym bólem pleców.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani fizjoterapeutycznej. Instytut Holispace — medycyna regeneracyjna iLongevity, ul. Sw. Wincentego 93/5, Warszawa Targówek.