Terapia wisceralna — na czym polega fizjoterapia narządów wewnętrznych?

Zaburzenia narządów wewnętrznych należą do problemów, z którymi najczęściej zgłaszają się pacjenci lekarzy różnych specjalizacji¹. Coraz większą popularność zyskuje podejście, które łączy leczenie z delikatną pracą dłoni na narządach jamy brzusznej, miednicy i klatki piersiowej. Nazywamy je terapią wisceralną, terapią trzewną albo fizjoterapią narządów wewnętrznych.

Opisują ją recenzowane prace w czasopismach fizjoterapeutycznych. W tym artykule omawiamy jedną z nich — przegląd przygotowany przez zespół Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, opublikowany w „Rehabilitacji w Praktyce”¹. Przybliżamy, jak działa terapia, kiedy ją stosujemy i kiedy nie wolno jej wykonywać.

Podsumowując: terapia wisceralna to uznana forma terapii manualnej, której skuteczność zależy od wiedzy i doświadczenia terapeuty.

Czym jest terapia wisceralna?

Terapia wisceralna to forma terapii manualnej, w której fizjoterapeuta bada i leczy ruchomość narządów wewnętrznych, ich błon, powięzi i więzadeł¹. W literaturze spotkamy też inne nazwy tej metody — terapia trzewna, manipulacje wisceralne czy starosłowiański masaż brzucha. Współczesne podejście rozwinął w dużej mierze osteopata J.P. Barral, którego badania kliniczne dały początek manipulacjom trzewnym¹.

Terapeuta, który opanował tę metodę, dłońmi ocenia normalne i zmienione strefy ciała, a następnie wpływa na nie konkretnymi technikami. Celem jest pomóc organizmowi pozbyć się nieprawidłowego działania, niezależnie od tego, skąd ono pochodzi. Autorzy podkreślają, że efekty mogą obejmować wiele obszarów ciała, ponieważ narządy łączą się z innymi układami.

W skrócie: terapia wisceralna patrzy na narządy jak na ruchome struktury, które powinny swobodnie przesuwać się względem otoczenia.

Jak napięcia narządów wpływają na całe ciało?

Narządy wewnętrzne łączy z układem ruchu tkanka łączna, która ma sprężysto-kolagenową budowę i może się kurczyć oraz rozciągać¹. Gdy jej napięcie rośnie, pogłębiają je blizny pooperacyjne, przeciążenia, wady postawy i zaburzenia krążenia płynów ustrojowych. Napięcia sumują się i zapisują w ciele, dlatego objawy pojawiają się często daleko od źródła problemu.

Według autorów każdy narząd ma też własny rytm drgań, nazywany rytmem wisceralnym, który obejmuje m.in. perystaltykę. Ten rytm pozostaje w zależności od aktywności fizycznej, pracy innych narządów i stanu gorsetu mięśniowego. Gdy jego parametry się zaburzą, najpierw przeciążeniu ulegają więzadła i zastawki, a później pogarsza się mikrokrążenie i odżywienie tkanek¹.

Z tego powodu cel terapii autorzy opisują w czterech punktach¹:

• przywrócenie prawidłowego położenia narządów klatki piersiowej i brzucha względem siebie,
• normalizacja napięć w układzie powięziowym,
• przywrócenie rytmu wisceralnego,
• poprawa mikrokrążenia, przede wszystkim odpływu żylnego.

Wniosek z tej części jest prosty: ból kręgosłupa czy barku może mieć źródło w jamie brzusznej, dlatego oceniamy ciało całościowo.

Kiedy stosujemy terapię wisceralną w Holispace?

Zaburzenia narządów często łączą się z dolegliwościami układu ruchu¹. Terapię trzewną stosuje się m.in. w następujących sytuacjach:

• po urazach, w tym urazach szyi i urazach sportowych,
• przy zaburzeniach przewodu pokarmowego — wzdęciach, zaparciach, nudnościach, zgadze, refluksie żołądkowo-przełykowym i zaburzeniach połykania,
• przy przewlekłym bólu miednicy i bolesnym miesiączkowaniu,
• przy nietrzymaniu moczu i zaburzeniach prostaty,
• przy dolegliwościach okresu menopauzy,
• przy bólach pleców i szyi, bólach głowy i migrenach, zespole cieśni nadgarstka, bólach stawów obwodowych i rwie kulszowej,
• przy bólu związanym z bliznami.

Autorzy dodają w podsumowaniu pracy, że metodę można stosować we wszystkich grupach wiekowych, o ile nie występują strukturalne zmiany chorobowe narządów¹. Wymieniają też problemy układu moczowo-płciowego i oddechowego, zaburzenia odporności i choroby neurologiczne. Zwracają uwagę, że terapia dobrze sprawdza się jako uzupełnienie psychoterapii.

Lista wskazań jest długa, jednak o tym, czy terapia trzewna jest właściwa, zawsze decyduje badanie.

Kiedy nie wolno stosować terapii wisceralnej?

Autorzy stanowczo podkreślają, że przeciwwskazań należy bezwzględnie przestrzegać¹. Do najważniejszych zaliczają:

• wszelkie zmiany nowotworowe,
• urazy w obrębie jamy brzusznej,
• ciążę,
• ostre choroby narządów jamy brzusznej,
• choroby zakaźne z wysoką temperaturą ciała, choroby weneryczne i ostrą gruźlicę,
• choroby psychiczne,
• brak odczuć bólowych przy badaniu narządu ze zdiagnozowaną chorobą.

Dlatego pacjenci z jakimikolwiek problemami narządów jamy brzusznej powinni przed terapią wykonać USG jamy brzusznej¹. Badanie pozwala wykluczyć m.in. kamienie w pęcherzyku żółciowym i nerkach, zmiany w wątrobie, trzustce i śledzionie oraz owrzodzenia żołądka i jelit. Autorzy zalecają współpracę z lekarzem internistą lub lekarzem rodzinnym.

Bezpieczeństwo pacjenta wymaga więc najpierw diagnostyki lekarskiej, a dopiero potem terapii manualnej.

Jak przebiega zabieg?

Praca opisuje przebieg terapii krok po kroku, dlatego łatwo zrozumieć, czego może spodziewać się pacjent¹.

• Badanie kliniczne — zabieg poprzedza dokładne badanie, a przy problemach z brzuchem także USG jamy brzusznej.
• Przygotowanie — autorzy zalecają zabieg na czczo, po oddaniu moczu i wypróżnieniu.
• Rozluźnienie — terapeuta najpierw rozluźnia mięśnie i stawy szyi oraz kończyn, ponieważ ich stan wpływa na narządy jamy brzusznej.
• Praca z narządami — pacjent leży na plecach, a terapeuta delikatnie dochodzi dłońmi do pierwszego napięcia i czeka, aż ustąpi.
• Połączenia z kręgosłupem — po rozluźnieniu narządu terapeuta rozluźnia jego połączenie z określonym odcinkiem kręgosłupa.
• Autoterapia — pacjent wykonuje w domu ćwiczenia według wskazówek terapeuty.

W jamie brzusznej obowiązuje według autorów określona kolejność pracy: zwieracz Oddiego, pęcherzyk żółciowy, drogi żółciowe, trzustka, jelito grube i jelito cienkie¹. W dalszej kolejności terapeuta rozluźnia m.in. nerki, pęcherz moczowy, żołądek, narządy płciowe, serce i płuca. Ucisk nie może wywoływać bólu, a jednego narządu nie powinno się stymulować dłużej niż 3 minuty. Skuteczność zabiegu opiera się na kolejności czynności, wyczuciu napięć i delikatnej palpacji.

Terapia trzewna nie polega zatem na silnym ucisku, lecz na cierpliwej i precyzyjnej pracy dłoni.

Ile zabiegów potrzeba?

Autorzy zaznaczają, że w dawkowaniu terapii wisceralnej nie ma ogólnych zaleceń, ponieważ liczbę zabiegów dobiera się do stanu pacjenta¹. W proponowanym programie rehabilitacji wskazują około 5–6 zabiegów, którym towarzyszy autoterapia wykonywana przez pacjenta. Przy poważniejszych schorzeniach liczba zabiegów może wzrosnąć. Przy technikach drenażowych opisują nawet jeden lub dwa zabiegi dziennie przez kilka lub kilkanaście dni. Według przytoczonych badań manualne techniki wisceralne zmniejszają natężenie bólu i zwiększają przepływ krwi oraz limfy¹.

Plan terapii zawsze ustalamy indywidualnie, a regularna praca w domu jest jego stałym elementem.

Starosłowiański masaż brzucha — tradycja, która wraca?

Terapia wisceralna ma długą historię, ponieważ praca dłoni na brzuchu należy do najstarszych metod leczenia¹. W krajach słowiańskich znano ją jako starosłowiański masaż brzucha, który rozluźniał napięcia mięśni gładkich, narządów, otrzewnej i krezek. W Polsce ta tradycja niemal zanikła. Według autorów na Kielecczyźnie, w okolicach Częstochowy i na Podhalu żyją jednak osoby, które leczono nią w dzieciństwie.

W Rosji i na Ukrainie medycyna ludowa trafiła na uczelnie. W Katedrze Rehabilitacji i Medycyny Alternatywnej Uniwersytetu Medycznego we Lwowie lekarze poznają na studiach podyplomowych 28 metod leczenia alternatywnego¹. Autorzy wspominają też zabiegi, którymi tradycyjnie uzupełniano masaż brzucha, m.in. fitoterapię i bańki. Tradycja pokazuje, skąd wywodzi się metoda, jednak współczesną terapię trzewną opieramy na diagnostyce i wiedzy anatomicznej.

Co mówi nauka?

Tkanka łączna, która tworzy więzadła i błony narządów, ma zdolność kurczenia się i rozciągania. Na tej podstawie przyjmuje się, że leczenie manualne normalizuje biomechanikę narządów i ich rytm wisceralny. Zaburzenia w układzie ruchu tworzą zespoły czaszkowo-trzewne i trzewno-kręgowe, które ograniczają ruchomość narządów. Gdy pojawiają się zrosty, łatwo wytłumaczyć powstanie przewlekłego bólu i zaburzeń krążenia¹. Podstawą skuteczności terapii pozostają według autorów wysokie kwalifikacje terapeuty i indywidualne podejście do pacjenta.

Terapia trzewna wymaga więc rzetelnej wiedzy, ponieważ jej skuteczność zależy od właściwej kwalifikacji pacjenta i precyzji terapeuty.

Jak pracujemy w Instytucie Holispace?

Fizjoterapię wisceralną prowadzi u nas fizjoterapeuta Konrad Karolak, który ukończył kurs terapii trzewnej i szkolenia z diagnostyki osteopatycznej kręgosłupa oraz stawów. Każdą terapię zaczynamy od wywiadu, przeglądu wyników badań i oceny postawy, oddechu oraz napięć w jamie brzusznej. Gdy objawy wymagają diagnostyki lekarskiej, kierujemy pacjenta najpierw do lekarza.

Terapię trzewną łączymy z terapią manualną kręgosłupa, pracą z przeponą i ćwiczeniami do wykonywania w domu. Przy bolesnych miesiączkach, endometriozie czy nietrzymaniu moczu łączymy ją z fizjoterapią uroginekologiczną. Obserwujemy postępy na każdej wizycie i dobieramy dalszy plan do reakcji ciała.

W Holispace terapia trzewna jest częścią holistycznej opieki, w której łączymy wiedzę lekarza, fizjoterapeuty i zaangażowanie pacjenta.

Chcesz sprawdzić, czy terapia wisceralna jest dla Ciebie? Umów konsultację z fizjoterapeutą →

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Terapia wisceralna to delikatna forma terapii manualnej, która obejmuje narządy wewnętrzne, ich więzadła i powięzi. Ma długą tradycję, a dziś opisują ją prace recenzowane, choć część teorii wciąż budzi dyskusję. Pomaga przy zaburzeniach trawienia, przewlekłym bólu miednicy i bólach kręgosłupa, które mają źródło w jamie brzusznej.

Wymaga jednak wcześniejszej diagnostyki lekarskiej i przestrzegania przeciwwskazań, takich jak choroby nowotworowe, ciąża czy ostre stany zapalne. Najczęściej obejmuje kilka zabiegów połączonych z regularną pracą pacjenta w domu. Fizjoterapia narządów wewnętrznych przynosi najlepsze efekty wtedy, gdy łączy wiedzę, doświadczenie terapeuty i indywidualne podejście do pacjenta.

Źródła

1. Andrijuk Ł., Labinskij P., Batkiewicz W. Manualna terapia wisceralna — diagnostyka i postępowanie terapeutyczne. Praca recenzowana. Rehabilitacja w Praktyce. 2016;1:43–47. Lwowski Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Daniela Halickiego.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Decyzje dotyczące diagnostyki i leczenia podejmuje lekarz.